Zapylenie, hałas, wibracja, mikroklimat, radiacja, pole elektromagnetyczne, oświetlenie – to czynniki które stanowią zagrożenie środowiska pracy w kopalniach. Według prognoz WUG-u szkodliwe czynniki środowiska pracy występujące w górnictwie mają wyjątkowo agresywny charakter, są powszechne, a często działanie ich jest kumulowane poprzez występowanie kilku czynników szkodliwych równocześnie.

Niebezpieczne i szkodliwe czynniki środowiska pracy, występujące w górnictwie dzieli się na cztery grupy: fizyczne, chemiczne, biologiczne, psychofizyczne. Czynniki fizyczne: zapylenie, hałas, wibracja, mikroklimat, radiacja, pole elektromagnetyczne i oświetlenie to najbardziej podstawowe zagrożenia. Pył węglowy to codzienność w pracy górników. Na jego szkodliwe działanie narażonych jest około 37 tysięcy zatrudnionych w kopaniach (dane z roku 2009). W wyniku oddziaływania tego pyłu bardzo wielu hajerów zapada na pylicę płuc, często będąc już na zasłużonej emeryturze. Od 2007 roku zapadalność na tę chorobę zawodową wzrosła z 13,9% do 18,6% w roku 2009. Najwięcej zachorowań wśród czynnych pracowników i emerytów zanotowały kopalnie Halemba-Wirek, Sośnica - Makoszowy oraz Piast. W walce z zapyleniem nieskuteczne okazują się systemy wentylacje, które mają dostarczać świeże powietrze. Ich usytuowanie wydaje się kuriozalne, gdyż przebiega ono najczęściej wzdłuż przenośników odstawy urobku czy kruszarek.

Nie dziwi więc fakt, że aż 107 z 123 eksploatowanych ścian – stan z grudnia zeszłego roku – miało, już we wlotach świeżego powietrza, znacznie przekroczone stężenie pyłów szkodliwych dla zdrowia. Hałas - szacuje się, że na jego działanie narażonych jest prawie 27 tysięcy górników. Pod ziemią efekty akustyczne wzmacniają się, dochodząc do 100 i więcej decybeli. Taki poziom hałasu przekracza wartości dopuszczalne, jest uciążliwy w pracy i bardzo negatywnie wpływa na człowieka. Emitują go maszyny i urządzenia, służące do pozyskiwania węgla, a także roboty strzałowe. Praca i przebywanie w środowisku o takim natężeniu dźwięku prowadzi do utraty częściowej lub całkowitej słuchu oraz wpływa niekorzystnie na układ nerwowy, powodując schorzenia układów: krążenia, dróg oddechowych, a nawet trawienia.

W ostatnich dziesięciu latach stwierdzono 355 przypadków trwałej utraty słuchu u górników. Wibracja związana jest z pracą urządzeń, maszyn i narzędzi uderzeniowych, obrotowych o napędzie pneumatycznym, hydraulicznym, elektrycznym i spalinowym. Oddziałują one w sposób bezpośredni na organizm górnika, który się nimi posługuje, a pośrednio poprzez drgania podłoża. Jak czytamy w raporcie WUG-u wiele urządzeń stosowanych w górnictwie jest źródłem drgań w stopniu zagrażającym zdrowiu pracowników. Działają one w zakresie częstotliwości od 3 do 350 Hz. Ich długotrwałe używanie powoduje trwałe zmiany w narządach i układach ciała. Wywołują one chorobę zwaną zespołem wibracyjnym. W latach 2005-2009 odnotowano 162 przypadki. Bezpośrednio na skutki wibracji narażonych jest 4 tysiące pracowników – jak podaje WUG. Mikroklimat w kopalniach węgla kamiennego to kolejny czynnik, który może szkodzić zdrowiu. Mikroklimat gorący istnieje wtedy, gdy w środowisku pracy panuje temperatura powietrza powyżej 30°C i względna wilgotność powietrza jest notowana powyżej 65%”. Wraz ze schodzeniem na coraz niższe pokłady eksploatacji złóż oraz zwiększeniem koncentracji wydobycia, górnicy narażeni są na oddziaływanie coraz wyższych temperatur. Mogą one prowadzi do udaru cieplnego, który groźny jest także dla życia. Najwięcej takich niebezpiecznych wyrobisk znajduje się w kopaniach JSW S.A. – ok. 30 % w roku 2009.

W KWK „Jas-Mos” średnia temperatura skał na najniższym poziomie eksploatacyjnym wynosi nawet 45°C!!! Powyżej 33°C praca jest zabroniona. W warunkach zagrożenia klimatycznego – jak podaje Raport WUG-u, w 2009r zatrudnionych było około 12 tysięcy pracowników. Do zmniejszenia tego zagrożenia potrzebne są inwestycje w skuteczne systemy wentylacyjne oraz urządzenia chłodnicze. Radiacja też stanowi problem, z którym borykają się hajerzy, choć występuje w mniejszej skali. Górnicy zostali zakwalifikowani do grupy, której działalność zawodowa jest związana z występowaniem wzmożonego promieniowania naturalnego. Największe zagrożenie stanowią radioaktywne osady dołowe oraz promieniowanie gamma. Poza tym w górnictwie mamy do czynienia z promieniotwórczymi wodami, które zawierają izotopy radu i krótkotrwałymi produktami rozpadu radonu. Mogą one powodować wewnętrzne skażenie organizmu. Większe dawki promieniowania jonizującego mogą skutkować zmianami genetycznymi, nowotworowymi, a nawet śmiercią. 12 wyrobisk zakwalifikowano, jako rejony zagrożone radiacyjnie. Pola elektromagnetyczne emitowane są przez kable wysokiego napięcia, transformatory, rozdzielnie i urządzenia telekomunikacyjne. Nie są one zauważalne dla zmysłów człowieka. Ich oddziaływanie na ciało ludzie nie jest jeszcze dostatecznie przebadane, ale jego wpływu nie da się wykluczyć.

2004 roku powstał dyrektywa unijna (2004/40/WE Parlamentu Europejskiego i Rady), która ustala wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, którzy narażeni są na działanie urządzeń emitujących pole magnetyczne. Nie brakuje ich i w polskich kopalniach. Oświetlenie to podstawowy czynnik fizyczny niezbędny do wykonywania pracy, także w kopalniach węgla kamiennego. Za najlepsze uważa się oświetlenie naturalne. Górnicy są go trwale pozbawieni. Oświetlenie sztuczne nie jest ani korzystne dla wzroku, ani dla psychiki. Ta uciążliwość tak bardzo jest wpisana w zawód górnika, że się jej nie zauważa. Jak podaje raport WUG-u, nie da się też wykluczyć, że praca w warunkach jedynie oświetlenia sztucznego może być przyczyną zdarzeń niebezpiecznych czy nawet wypadków. Środowisko pracy w kopaniach węgla kamiennego zawsze można uczynić bardziej znośnym. Zależy to od chęci pracodawców i ich racjonalnego i ludzkiego podejścia do sprawy warunków pracy. Wszyscy hajerzy powinni się domagać ich systematycznej poprawy oraz lepszych wynagrodzeń, które rekompensowałyby codzienny trud pracy pod ziemią.